بحثهای بسیاری پیرامون آنچه مسئله صهیونیسم «عملی» و «سیاسی» نامیده میشد، در جریان بود. روسها، به رهبری اوسیشکین، همگی با تأکید بر «منشور» بهشدت مخالف بودند و با سماجتی کلافهکننده، خواهان کار فوری در فلسطین بودند.
در جریان این بحثها که سالها به طول انجامید، کنگره به مجمعی برای گفتگو پیرامون مسائل بینالمللی یهودیان بدل شد و سخنوران و نظریهپردازانی با درجات مختلفی از استعداد پرورش داد. این کنگره همچنین مردانی را با سرگرمیهای خاص خود پدید آورد. «صندوق ملی یهود» و «دانشگاه عبری» سرگرمی دکتر هرمان شاپیرو بود. اسکان در قبرس سرگرمی دیویس تریچ بود که صحنههای بسیاری را در تالار کنگره رقم زد. دکتر حییم وایزمن نه تنها رهبر جناح دموکرات بود و بارها با هرتزل سر شاخ شد، بلکه زمان و اندیشه بسیاری را وقف ایده دانشگاه عبری کرد.
شیوۀ کار کنگره، که بر اساس الگوهای قارهای بنا شده بود، بهتدریج تدوین و تثبیت شد و بسیاری از نمایندگان در هنر جدلهای آییننامهای خبره بودند. زبان مورد استفاده در کنگرهها در دوران حیات هرتسل، آلمانی بود، اما بهتدریج استفادهی ناقص صهیونیستهای اروپای شرقی از زبان آلمانی، منجر به شکلگیری چیزی شد که «آلمانیِ کنگرهای» نامیده میشد. این شکلی از زبان آلمانی بود که استفاده از آن آسان بود، چرا که رعایت دستور زبان و تلفظ در آن الزامی نبود.
هرتزل در طول برگزاری کنگرهها همواره نقش رهبر و میانجی را بر عهده داشت. رفتار او بزرگمنشانه بود و هرگز وقار خود را از دست نمیداد. او قادر به پاسخهای تند و تیز بود، اما همواره به خاطر داشت که وظیفهی خطیرش حفظ تعادل و جستوجوی مصالحه بهجای ایجاد تفرقه است. او این توانایی را به شکلی بسیار چشمگیر در جایگاه سخنرانی به نمایش میگذاشت. حضور او در صحنه نمایشی بود. مداخلاتش توجهبرانگیز بود. مردِ پشت میز تحریر، به یکی از تواناترین افراد در فنون پارلمانی بدل شد. پس از برخی از
کنگرهها، او ناچار میشد برای بازیابی قوا به یک استراحتگاه سلامت برود، چرا که تمام توانش تحلیل میرفت و موجب عود کردن عارضهی قلبیاش میشد. در چندین نوبت، دوستان نزدیکش برای جان او بیمناک شدند. اما او معمولاً پس از چند هفته استراحت، قویتر از پیش و با عزمی راسختر برای پیگیری مسیرش، فارغ از پیامدهایی که برای شخص خودش داشت، بازمیگشت.
در این مقطع، اشاره به زندگی خانوادگی او حائز اهمیت است. او در ۲۵ ژوئیه ۱۸۸۹ با ژولی ناشاور ازدواج کرده بود. ژولی دختر والدینی ثروتمند بود و در حلقهای اجتماعی و